Ngồi tù vẫn lĩnh lương lương tiền tỷ như dân văn phòng
Thứ bảy, 29/11/2025 11:39 (GMT+7)
Tại một số bang ở Mỹ, phạm nhân đủ điều kiện vẫn được làm việc trong lúc thụ án. Có người nhận lương hàng trăm nghìn USD mỗi năm, tham gia các dự án công nghệ và học tập đại học ngay từ phòng giam.
Preston Thorpe, 32 tuổi, là kỹ sư phần mềm tại một công ty có trụ sở ở San Francisco, trong khi vẫn đang chấp hành năm thứ 11 của bản án tù giam liên quan đến ma túy ở bang Maine. Ảnh: TechCrunch
Một
số bang tại Mỹ đang cho phép phạm nhân đáp ứng đủ điều kiện được học tập và làm
việc từ xa ngay trong thời gian thi hành án. Những chương trình này chỉ áp dụng với
những người có hồ sơ cải tạo tốt, được đánh giá có nguy cơ tái phạm thấp và
chấp nhận sự giám sát chặt chẽ về thiết bị cũng như kết nối Internet. Công việc được phép thực
hiện chủ yếu nằm trong các lĩnh vực đòi hỏi kỹ năng chuyên môn như lập trình,
thiết kế phần mềm, xử lý dữ liệu, nghiên cứu và hỗ trợ giáo dục.
Phạm
nhân tham gia "work from prison" vẫn nhận lương từ đơn vị tuyển dụng nhưng một phần
thu nhập bị khấu trừ để nộp cho nhà nước, phục vụ chi phí giam giữ, án phí, bồi
thường hoặc các nghĩa vụ tài chính khác. Toàn bộ hoạt động làm việc được tiến
hành trong khu vực kiểm soát của nhà tù và chịu sự giám sát liên tục của cơ quan
chức năng.
Kỹ sư phần mềm làm việc từ phòng giam
Preston
Thorpe, 32 tuổi,
là kỹ sư phần mềm tại Turso, một startup cơ sở dữ liệu có trụ sở ở San
Francisco, trong khi vẫn đang chấp hành năm thứ 11 của bản án tù giam liên quan đến ma
túy tại trại giam Mountain View ở bang Maine. Thông tin này được
TechCrunch xác nhận từ phía công ty, giới chức bang Maine và chính Thorpe.
Trước
khi ký hợp đồng chính thức, Thorpe đóng góp như một tình nguyện viên nổi bật
cho dự án mã nguồn mở do Turso dẫn dắt. Trong khoảng sáu tháng, anh liên tục
gửi các đoạn mã quan trọng, đủ sức thuyết phục CEO Turso, ông Glauber Costa chủ động liên hệ và đề nghị hợp tác toàn thời gian.
Sau khi kiểm tra hồ sơ, công ty nhận ra Thorpe đang thi hành án,
bởi thông tin này đã được anh công khai trên trang cá nhân. Ông Costa nói với
TechCrunch rằng đây là câu chuyện “chưa từng gặp trước đây”, nhưng việc Thorpe
minh bạch về tình trạng pháp lý và đạt đủ điều kiện tham gia chương trình làm
việc từ xa của bang Maine khiến công ty vẫn quyết định tiếp tục tuyển dụng.
Thorpe hiện có mức lương hàng trăm nghìn USD mỗi năm, cao hơn cả nhiều vị trí quản lý ở công ty khởi nghiệp nơi anh đang làm việc.
Preston Thorpe thuộc diện đủ điều kiện để "work from prison". Ảnh: TechCrunch
Từ
tháng 5/2025, Thorpe làm việc toàn thời gian từ phòng giam, thuộc chương trình
thí điểm của bang cho phép phạm nhân đủ điều kiện được lao động từ xa. Những
người tham gia phải chuyển về Earned Living Unit – khu giam giữ ít hạn chế hơn
và nộp khoảng 10% thu nhập cho bang, cùng các khoản phí bắt buộc khác theo quy
định.
Trước
khi làm cho Turso, Thorpe từng làm việc tại Unlocked Labs, một tổ chức tuyển
dụng người đang hoặc từng thụ án để phát triển phần mềm giáo dục cho hệ thống
nhà tù. Đại diện tổ chức này cho biết mục tiêu của họ là giúp phạm nhân có kỹ
năng có thể sử dụng ngay khi trở lại cộng đồng.
Song
song với công việc, Thorpe học đại học từ xa tại Đại học Maine thông
qua hạ tầng giáo dục trực tuyến được bang xây dựng từ thời kỳ đại dịch. Theo Ủy
viên Cải huấn bang Maine Randall Liberty, trường hợp của Thorpe là một ví dụ
cho thấy mô hình này có thể tạo ra con đường phục hồi thực chất, nếu được giám
sát chặt chẽ và vận hành đúng quy chuẩn.
Một
số phạm nhân khác tại cùng khu giam giữ cho biết trường hợp của Thorpe đã tạo
thêm động lực cho những người đang theo đuổi con đường học tập và cải tạo hành
vi trong trại giam.
Phạm nhân cướp ngân hàng thành giảng viên luật
Shon
Hopwood, 50 tuổi,
từng bị kết án 12 năm tù năm 1999 vì
hàng loạt vụ cướp ngân hàng. Trong thời gian chấp hành án tại bang Nebraska,
ông tự học luật và hỗ trợ các tù nhân khác viết đơn kháng nghị, kiến nghị và hồ
sơ pháp lý.
Một
số lập luận do Hopwood soạn thảo sau đó được Tòa án Tối cao Mỹ trích dẫn trong
các phán quyết liên quan đến quyền kháng cáo của phạm nhân. Trường hợp của ông
từng được nhiều tờ báo và các diễn đàn pháp lý tại Mỹ đưa tin, như một minh
chứng hiếm hoi về năng lực pháp lý được hình thành sau song sắt.
Shon Hopwood trở thành giảng viên luật nhờ học tập từ trong tù. Ảnh: Đại học Georgetown
Sau khi được ra tù
sớm năm 2009, Hopwood theo học tại trường Luật
thuộc Washington University ở St. Louis, rồi trở thành giảng viên tại Đại học
Georgetown từ tháng 5/2017. Tại đây, ông giảng
dạy các môn về tư pháp hình sự, chính sách cải huấn, điều kiện giam giữ và vấn
đề tái hòa nhập sau cải huấn.
Các
cơ sở giáo dục và giới học thuật nhìn nhận Hopwood như một trường hợp đặc biệt,
khi kinh nghiệm cá nhân và tri thức pháp lý giao thoa, tạo ra góc nhìn thực tế
về hệ thống tư pháp và cải huấn tại Mỹ.
Bằng thạc sĩ sau song sắt
Michael Santos, 61 tuổi,
bị kết án liên bang 45 năm tù vào năm
1987 vì các tội danh liên quan đến ma túy. Trong suốt khoảng 26 năm thi hành án (tương đương 9.135 ngày), Santos học đại học tại Mercer University (cử nhân), sau đó lấy bằng thạc sĩ tại Đại học Hofstra và từng theo học tại Đại học Connecticut.
Trong và sau khi ra tù, Michael Santos viết sách và báo cáo. Ảnh: Amazon
Trong
tù, Santos viết nhiều tài liệu về cải tạo và quá trình xây dựng lại cuộc sống
sau khi được trả tự do, nổi bật là cuốn hồi ký kể lại quá trình cải tạo, tái hòa nhập xã hội. Một số đầu sách của ông được sử dụng như tài liệu tham
khảo trong các chương trình huấn luyện dành cho phạm nhân sắp mãn hạn.
Sau
khi rời trại giam năm
2013, Santos trở thành diễn giả và cố vấn cho các tổ chức, cơ
quan và cộng đồng tại Mỹ, tập trung vào kỹ năng lập kế hoạch cuộc sống sau khi
ra tù và giảm nguy cơ tái phạm.
Giới
chuyên gia về cải huấn tại Mỹ thường dẫn chứng trường hợp của Santos khi nói về
hiệu quả dài hạn của giáo dục trong môi trường giam giữ.
Kinh nghiệm của bang Maine
Kinh
nghiệm của Preston Thorpe gắn liền với chính sách cải huấn có phần linh hoạt tại bang Maine. Theo Ủy viên Randall Liberty, hạ tầng giáo dục trực tuyến
được xây dựng trong đại dịch Covid-19 đã mở ra khả năng triển khai các chương trình học
tập và làm việc từ xa cho phạm nhân đủ điều kiện.
Những
người được lựa chọn thường được chuyển tới khu giam giữ ít hạn chế hơn. Dữ liệu
do bang Maine cung cấp cho TechCrunch cho thấy tỷ lệ tái phạm tại đây
thấp hơn đáng kể so với mặt bằng chung của nước Mỹ. Trong khi nhiều bang có tỷ
lệ tái phạm xấp xỉ 60%, con số này tại Maine chỉ khoảng 21-23% đối với nam giới
và 9% đối với nữ giới. Với những người từng theo học chương trình đại học trong
thời gian thi hành án, tỷ lệ quay lại trại giam gần như bằng 0, khoảng 0,05%.
Tình
trạng bạo lực trong các cơ sở giam giữ cũng giảm mạnh. Tại một nhà tù an ninh
cao của bang, số vụ tấn công nhân viên được ghi nhận giảm từ 87 vụ năm 2017
xuống còn 7 vụ trong năm gần đây. Các
số liệu này đang được nhiều bang khác theo dõi trong bối cảnh hệ thống nhà tù
Mỹ đối mặt bài toán quá tải, chi phí cải huấn tăng cao và sức ép cải cách ngày
càng lớn.
Nhiều phụ nữ trẻ ở Mỹ đang viết lại kịch bản cuộc đời, chọn sinh con ở độ tuổi 20 và xây dựng sự nghiệp ở tuổi độ 30. Đây giống như cuộc "nổi loạn" thầm lặng chống lại mô hình thành công truyền thống.
Hãng bảo mật Kaspersky cho biết trong nửa đầu năm 2025 đã ngăn chặn hơn 190.000 cuộc tấn công bằng phần mềm gián điệp (spyware) nhắm vào các tổ chức tại Việt Nam.
Ở tuổi 15, Laurent Simons bảo vệ thành công luận án tiến sĩ Vật lý lượng tử tại Đại học Antwerp, Vương quốc Bỉ, trở thành một trong những tiến sĩ trẻ nhất thế giới.
Một ngày sau vụ xả súng gần Nhà Trắng, Tổng thống Trump đã ra lệnh rà soát toàn diện thẻ xanh của công dân đến từ 19 quốc gia bị liệt vào danh sách đáng quan ngại.
Tại Hong Kong, chi phí nhà ở thuộc hàng đắt đỏ nhất thế giới, nhiều người phải sống trong những khoảng không chỉ đủ để nằm và đứng. Vụ cháy kinh hoàng ngày 26/11 khiến thế giới lại nhớ đến Cửu Long Thành Trại hay những "nhà quan tài" đã thành đặc sản của nơi đây.